Het hangt al een tijd in de lucht, maar als de signalen die zo her en der verschijnen kloppen dan wordt eind van deze zomer een nieuw wetsvoorstel inlichtingen- en veiligheidsdiensten ter internetconsulatie aangeboden. Dus hou https://www.internetconsultatie.nl/ in de gaten als je je mening kwijt wilt. Ter voorbereiding ben ik maar weer in de geschiedenis gedoken. De komende periode duik ik er dieper in. In het eerste artikel een stand van zaken.

‘Een versnipperd datalandschap’, ‘onvoldoende centraal beheerd’, ‘onduidelijkheid bij verschillende bevoegdheden’ en ‘onvoldoende zicht op termijnen’. Een aantal kwalificaties die de revue passeren na een onderzoek van de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) over de verwerking van bulkdatasets door de AIVD en MIVD. Het rapport verschijnt vandaag onder de misschien wat fantasieloze, maar niets aan duidelijkheid inleverende titel ‘Toezichtsrapport over verwerking van bulkdatasets door de AIVD en MIVD’.  De CTIVD maakt melding van verhoogde risico’s en de bulkdatasets vormen een risico voor de privacy. Lees hier het hele artikel.

Terwijl de temperaturen al weer oplopen, het watertekort flink toeneemt en de bossen in Zuid-Europa massaal branden vraag ik me af of inlichtingendiensten wel eens kijken naar dit thema. Natuurlijk worden klimaatactivisten en activistische boeren als ze een gevaar voor de nationale veiligheid vormen in de smiezen gehouden. Maar het thema zelf?
En ja, dat blijkt dan toch wel het geval te zijn. Naar aanleiding van een Brits rapport over de gevolgen van klimaatverandering voor de nationale veiligheid (zie hier) stelden Tweedekamerleden Van Oosterhout (GroenLinks-PvdA),Teunissen (PvdD), Dassen (Volt) en Piri (GroenLinks-PvdA) vragen aan meerdere ministers over hoe de Nederlandse regering hier tegen aan kijkt. En ja, ook hier is het probleem bekeken.
In de Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid 2022 beschrijft het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (ANV) dat klimaat- en natuurrampen een brede impact hebben en dat vrijwel alle nationale veiligheidsbelangen kunnen worden geraakt, aldus de minister. Het rapport (ook al is het uit 2022) is de moeite waard om te lezen. Op het thema klimaatverandering is de algemene conclusie:”Klimaatverandering is dus, als driver voor het versterken van verschillende dreigingen, een sluimerende dreiging, die leidt tot een toenemende kwetsbaarheid van de nationale veiligheid. Het zorgt ervoor dat het steeds reëler wordt dat de nationale veiligheid wordt geraakt door de aan klimaatverandering gerelateerde dreigingen en dat de potentiële impact toeneemt. Daarbij komt dat de gevolgen en risico’s van klimaatverandering steeds complexer worden en moeilijker te beheersen”.

Onder de titel ‘Traditie in transitie’ heeft de AIVD begin deze zomer een analyse uitgebracht over de salafistische beweging in Nederland sinds 2015. Het salafisme is een stroming binnen de Islam die de huidige maatschappij zoveel mogelijk vorm wil geven naar het voorbeeld van de eerste drie generaties moslims. Ze hanteren een letterlijke interpretatie van de religieuze bronnen.
De analyse is geschreven omdat de laatste in 2015 was en omdat er vraag naar was bij gemeentes, uitvoeringsorganisaties, de Tweede Kamer en andere overheidsorganisaties. De analyse is de moeite waard om te lezen, duidelijk is dat er grote diversiteit is binnen de moslimgemeenschap in Nederland. De conclusie van de analyse is overduidelijk: het salafisme is in transitie. Het transnationale salafisme is versnipperd geraakt door diverse oorzaken, ook hier is meer sprake van een Nederlands salafisme, die geen dreiging vormt voor de nationale veiligheid. Interessant is dat ook binnen deze gemeenschap vooral de jongere
generatie steeds meer online actief is en vooral behoefte heeft aan zogenaamde ‘spirituele dopamineshots’: korte video’s met een krachtige persoonlijke, politieke of maatschappelijke boodschap zonder toelichting van ingewikkelde theologische concepten. Het is één van de tradities die in transitie zijn.
Verder heeft een deel van de salafistische gemeenschap zich verder gedistantieerd van het jihadistisch gedachtegoed, een groeiend deel stelt zich daarnaast minder rechtlijnig op bij maatschappelijke kwesties en de beweging groeit niet, is intern sterk verdeeld, en verliest samenhang, daardoor minder goed in staat om haar invloed te vergroten of gezamenlijke doelen te verwezenlijken. Lees hier de analyse.

Het NSCR publiceer in juli een studie naar extremistische en terroristische toetredingsprocessen op gaming (gerelateerde) platforms. De onderzoekers concluderen dat de Game-omgevingen een aantrekkelijk startpunt vormt om te rekruteren voor extremisme. De onderzoekers schrijven dat ‘in de speelse omgeving op een gaming platform het normaal is om contact met vreemden te hebben. De inhoud of verhaallijn van veel games, zoals het naspelen van conflicten, zijn bij uitstek geschikt om bepaalde extreme onderwerpen aan te kaarten. De daadwerkelijke rekrutering vindt vervolgens plaats op een plek waar besloten groepen kunnen worden aangemaakt of contentmoderatie ontbreekt. Het wisselen tussen online platforms is een belangrijk onderdeel in het rekruteringsproces’. Een interessante studie om te lezen, zeker in relatie tot de analyse ‘Een web van haat’ van de AIVD, waarin de dienst beschrijft dat het internet een belangrijke rol speelt bij de radicalisering van deze jongeren

De komende tijd veel aandacht voor het nieuwe wetsvoorstel inlichtingen- en veiligheidsdiensten, ik ben benieuwd wanneer de consultatie gepubliceerd wordt.

Mocht je deze nog niet, of lang geleden hebben gezien, dan is ‘Burn after reading’ van de gebroeders Coen echt leuk om eens (terug) te kijken deze zomer. Werknemers van een sportschool vinden in een kleedkamer een vergeten cd met bestanden, die van de CIA afkomstig lijken te zijn. Ze besluiten om er een slaatje uit te slaan: misschien willen de Russen het schijfje wel kopen. En vervolgens ontrolt zich een ware Coen-disruptie!

Ik schreef er al eerder een recensie over, maar absoluut een aanrader dit boek. Hoe kwetsbaar is de aansturing van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten en een steeds autocratiser wereld? Ook in Nederland zijn er tal van kwetsbaarheden.